Mensenrechten

Armoede: een verantwoordelijkheid van mensen

“Armoede is niet alleen een kwestie van geen inkomen, het is vooral een kwestie van geen rechten”,aldus Amnesty Internationals secretaris-generaal Irene Khan. Armoede houdt mensen gevangen in een vicieuze cirkel van onveiligheid, uitsluiting, ontbering en machteloosheid. Diverse organisaties zetten zich dagelijks in voor de bescherming van mensenrechten wereldwijd. Daarvoor baseren zij zich op verdragen en wetten die deze rechten beschrijven. Utrecht onderscheidt zich als eerste stad in Nederland door een lokale mensenrechtenstrategie.

Armoede raakt aan mensenrechten
Armoede is niet alleen een tekort aan geld: het beïnvloedt eveneens andere aspecten van het leven. Een armoedig bestaan is bijvoorbeeld slecht voor de (lichamelijke en geestelijke) gezondheid. Mensen met een laag inkomen hebben hier dus vaak problemen mee. Zij leven bovendien vaak korter dan anderen.
Verder vormt armoede een belemmering voor deelname aan het verenigingsleven of culturele activiteiten. Daarvoor ontbreken gewoonweg de financiële middelen. Maar ook het onderhouden van informele sociale contacten (verjaardagsfeestje, visite etc.) kost geld. Leven in armoede leidt kortom tot inkrimping van sociale netwerken – met eenzaamheid en sociale uitsluiting als resultaat. Armoede en de negatieve effecten daarvan conflicteren met verschillende mensenrechten.

Verdragen en wetten rondom mensenrechten
Het VN-comité inzake economische, sociale en culturele rechten stelt dat er sprake is van armoede als er voor lange tijd de middelen ontbreken om behoorlijk te kunnen leven. Daarbij gaat het ook om een tekort aan mogelijkheden om andere mensenrechten (gezondheid, onderdak, onderwijs, werk etc.) waar te maken. Andere verdragen benadrukken eveneens dat armoede en mensenrechten met elkaar zijn verbonden.

In artikel 11 van het Internationale verdrag inzake economische, sociale en culturele rechten (IVESCR) staat dat iedereen recht heeft op een behoorlijke levensstandaard en op bescherming tegen armoede en sociale uitsluiting. Dit is vastgelegd in artikel 30 van het Europees Sociaal Handvest (ESH). Volgens dit artikel moeten landen ervoor zorgen dat mensen in een situatie van sociale uitsluiting of armoede, toegang hebben tot werk, woning, onderwijs, cultuur en sociale en medische bijstand. Dit geldt mede voor mensen die risico lopen daarin te belanden.
Daarnaast omschrijven het Europees Handvest en de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens de basisrechten van de mens. De UVRM kan worden gezien als algemene morele en juridische standaard en vormt als zodanig het uitgangspunt voor het werk van mensenrechten activisten- en organisaties.

De rechten van alle kinderen en jongeren staan beschreven in een apart verdrag van de Verenigde Naties. Dit Internationale Verdrag inzake de Rechten van het Kind oftewel het Kinderrechtenverdrag omvat alles waar kinderen mee te maken kunnen krijgen van hun geboorte tot ze achttien zijn. Het gaat om afspraken tussen bijna alle landen in de wereld over onderwerpen als onderwijs, gezondheid, vrijheid van geloof, voeding etc. Dit verdrag vermeldt belangrijke uitgangspunten en verplichtingen die ervoor moeten zorgen dat kinderen veilig kunnen opgroeien en zich optimaal kunnen ontwikkelen.

Mensenrechtenorganisaties
Wikipedia biedt een overzicht van tal van nationale en internationale mensen-rechtenorganisaties. In Nederland houden met name A(ll) T(ogether for) Dignity Vierde Wereld, Amnesty International, Kerk in actie zich met de thematiek armoede en mensenrechten bezig.

Utrecht: mensenrechtenstad
Navanethem Pillay, Hoge Commissaris voor de Mensenrechten bij de VN, betitelde Utrecht in 2012 als ‘The first human rights city in the Netherlands’. De stad onderscheidt zich namelijk door een lokale mensenrechtenstrategie. In het kader daarvan werken een groot aantal organisaties en instellingen samen aan de bescherming van de mensenrechten, t.w.:
– Mensenrechtencoalitie
Plaatselijke organisaties en instellingen en de gemeente vormen de Utrechtse Mensenrechtencoalitie, opgericht om elkaar te versterken en te inspireren. Zij ontmoeten elkaar viermaal per jaar in het Mensenrechtencafé.
Netwerk Mensenrechten Lokaal
De gemeente heeft de verantwoordelijkheid om de mensenrechten van de inwoners te verwezenlijken, te beschermen en te respecteren. Door de toenemende decentralisatie van overheidstaken nemen deze taken alleen maar toe. Om die reden werkt Utrecht samen met andere gemeentes, de nationale overheid en mensenrechtenorganisaties aan het versterken hiervan.
Shelter City
Sinds 2015 is Utrecht een Shelter City. Mensenrechtenverdedigers die in eigen land ernstig worden bedreigd, mogen hier drie maanden verblijven. Tijdens dit verblijf kan hij op adem komen, trainingen volgen en zijn netwerken uitbreiden. Voorts dient hij een eigen programma samen te stellen voor trainingen en ontmoetingen met maatschappelijke organisaties en politieke contacten in Den Haag, Brussel en daarbuiten.